Yazı baÅŸlığını içeren kelime “RüÅŸtünü ispat eden” anlamını taşır. Hormonların devreye girmesiyle insanoÄŸlu sorumluluÄŸu veya dindarlığın gereÄŸini yaÅŸama durumunda kalır.
Kılık kıyafetle, sakalla, bıyıkla, duruÅŸla, vücut diliyle, konuÅŸma tarzıyla, her gün tekrarlanan ibadet tarzıyla, duaların yerine gelmesine duyulan istekle, cenaze namazlarına katılmakla, kurban kesmekle sahip olunan bir yaÅŸam tarzı, velhasıl fıtri-iradi hepsi ReÅŸiyd olma hali ile ilgili.
Bir bilincin yansıması bütün bunlar.
ReÅŸiyd, Allah’ın isimlerinden biri. Dini misyonda bu ismin manası mümin kimliÄŸini oluÅŸturabilirken, kimi zaman alt seviyelerde kalabiliyor. Yani bir bakıma doÄŸal hali ile insanoÄŸlu bu ismin çıkışını yaşıyor. Kimilerinde az bir oranda da olsa artarak içselleÅŸiyor.
Ancak daha çok, tabiri yerinde kullanmak gerekirse bir ‘rol’ olarak yaÅŸanıyor.
Görünür tarzda ortaya çıkıp, iÅŸlevselleÅŸtikçe mutlak bir kimlik kazanımı temin ediyor ama, büyük ölçüde insanın bedenleÅŸme koÅŸulları ağır basıyor ve bu ismin anlamı algılanamadan, dışsal ÅŸekilde hayat sona eriyor.
Ä°slâm’la içselleÅŸmesi, ‘yetiÅŸkin olmak’ anlamına gelen kemalât ehli ÅŸeklinde temayüz ediyor.
Çünkü bu durum; bir anlamda acz ve fakr halinin ilanıdır. Kendinin farkında olmanın ifadesidir. Ä°lmin ve sonsuz Kudretin imkanlarının kabulleniliÅŸidir. Anlaşılacağı üzere ReÅŸiyd bahardır, yazdır. ReÅŸiyd, duaya icap etmedir. Çiçeklerin güneÅŸe dönmesidir. Yaratıcı ile halleÅŸmek, halvet olmaktır.
Bu yönlü olduÄŸunda ‘insanoÄŸlunun saygın bir konuma’ gelmesi mukadderdir.
Yani bir insanın veya toplumun bilgi düzeyinin yükseliÅŸi, diÄŸer isimlerin manalarının yine bu isimle birlikte büyük ölçüde kuvveden fiile çıkışı ile alakalı.
Bunu hedef, bir oluÅŸum ÅŸeklinde deÄŸerlendirmek mümkün.
Çünkü, Ä°slam ehli olarak bütün ilahi isimlerin dışa vurumu, mevcut ve görünür hale gelmesi veya en azından dengelenmesi ReÅŸiyd ismiyle gerçekleÅŸiyor.
Toplum, ReÅŸiyd isminden, olduÄŸu kadarı yani bir bileÅŸim sonucu ortaya çıkışı ile yetiniyor. Dogmalar yoÄŸunlaÅŸtıkça, içsel anlamı bir türlü algılanamaz hale geliyor.
Sorumluluk taşıma duygusu belki netleÅŸiyor-gerçekleÅŸiyor ama, terkibiyetten sıyrılabilen bir yaÅŸam asla düÅŸünülemiyor.
KuÅŸkusuz insan, kararlarında duygusallığından sıyrılıp, hakikate endeksli bir seçeneÄŸi tercih ettiÄŸinde özgürleÅŸecektir. Bu hali ile söz konusu ismin anlamına yaraşır bir hayatı benimseyecek ve “varlık âlemini evrensel bakış açısıyla” seyredecektir.
Gerek toplumsal yaÅŸamda, gerekse Ä°slâm inancında mümin; ‘aklını kullanabilen’ veya ‘aklını kullanabilme çağına gelen’ bir birimdir.
Takdir edersiniz ki, ReÅŸiyd olmayan kimsede iman etme özelliÄŸi dahi oluÅŸmuyor, ayrıca aranmıyor da.
Bir sarhoÅŸtan iman etmesi, yine bir delinin Ä°slamiyet’ e intisabı beklenmiyor.
Ä°çselleÅŸen bir müminden ‘mürÅŸit’ vasıflı bir mahal olabilirken, dışta kalandan, sıradan bir insan, hatta ÅŸaki (yol kesen) dahi çıkabiliyor.
Buraya kadar anlatılanlarda çıkan sonuç ÅŸu: Aklını kullanan bir Müslüman rüÅŸtünü ispat etmiÅŸ olup hükümlere ve topluma karşı da sorumlu olandır. Ancak bunun en büyük aÅŸaması aslını ve hakikâtini bilmesidir.
Her ne kadar Kur’an’ da Allah, kadın-erkek ayrımı yapmadan, insanın “halife olarak” yaratıldığını vurguluyorsa da, Ä°slâm kültüründe ‘ReÅŸiyd birey’ dendiÄŸinde, akla her ne hikmetse, ilk anda erkekler geliyor.
Bu husus, kadınların erkeklere nispeten daha duygusal bir yapıya sahip oluÅŸu ile alakalı. Biraz yadırgatıcı bir durum, ama örnekleri bunu kanıtlıyor.
Hukuki yaÅŸamda ReÅŸiyd olmanın anlamı, aklın “cezai ehliyete” hazır hale gelmesidir. Bu hali ile toplumun yetiÅŸkin bir bireyi oluÅŸmaktadır.
Bir insanın kendisi ve toplum hakkında karar verebilmesi, bu ismin küçük yüzdelerle de olsa ortaya çıkmasını gerektirir.
ReÅŸiyd olmanın dışsallığından, derinliÄŸine geçilmek isteniyorsa kendinden daha ReÅŸiyd olan birine, yani bu ismin anlamını büyük bir yoÄŸunlukla ortaya koyana teslim olması beklenir.
Bakın, Kur’ânı Kerim bu noktada ÅŸu örneÄŸi vermektedir:
Allah bir misal verdi: Birbiriyle sorunlu ortaklara hizmet veren adam ile sadece bir adama teslim adam... Bu ikisinin ÅŸartları eÅŸit olur mu? El Hamdu Lillah! Hayır, onların çoÄŸunluÄŸu bilmezler! (Ahmed HULÛSÄ° ”B” Kapsamında Kur’ân’a Bakış) Zümer Sûresi – (39)/29:
Allah’a ait mevcut isimlerin -Rahman, Cabbar, Rezzak, Fettah, Kabız, Aliyy, Bais, Åžehid, Hakk, Kavi, Åžafi, Halim, Kahhar, Hakim..gibi- ancak ReÅŸiyd isminin orijini itibariyle (yani yoÄŸunluklu biçimde) zuhura çıkmasıyla salt olarak algılanır hale gelir.
ÖrneÄŸin, Hasip ismi ve ardından gelen Züntikam’ın (muntakim: cezalandırma merhameti) devreye girmesi, yine ReÅŸiyd ismi ile direkt baÄŸlantılıdır. ReÅŸiyd ismi olmadıkça bu iÅŸlev geçerlilik kazanamaz.
Belki yapılabilir, ama tümüyle bireysellik kokar. Sonuçta insanı müÅŸkül durumda bırakması muhtemeldir.
Ahmed F. Yüksel
